Altijd flink zijn. Conflicten vermijden. Alles zelf oplossen. Zorgen dat iedereen tevreden is.
We noemen het soms onze valkuilen.
Maar wat als het ooit onze beste oplossingen waren?
Wat als we eerst eens bewonderen hoe slim we als kind met moeilijke situaties leerden omgaan?
Hoe slim was je eigenlijk?
In het tweede hoofdstuk van Herbeslissen beschrijf ik hoe we tijdens ons leven copingmechanismen ontwikkelen.
Manieren om met onze omgeving om te gaan. Om verbinding te behouden. Om problemen op te lossen. Om onszelf te beschermen.
We ontwikkelen die manieren niet zomaar.
Als kind proberen we te begrijpen hoe de wereld werkt. We ontdekken welk gedrag ons helpt en welk gedrag moeilijkheden oplevert.
Misschien leer je dat je beter geen ruzie maakt. Dat je waardering krijgt wanneer je flink bent. Of dat je vooral op jezelf kunt rekenen.
En dus word je daar goed in.
Je leert spanningen aanvoelen voordat iemand iets zegt. Je ontwikkelt een bijzonder verantwoordelijkheidsgevoel. Je vindt oplossingen waar anderen nog niet aan gedacht hebben.
Dat zijn toch prachtige kwaliteiten?
We hebben ze zelf ontwikkeld, vaak onder omstandigheden die we niet zelf gekozen hebben.
En soms waren het werkelijk briljante oplossingen.
Waarom zouden we daarmee stoppen?
Onlangs keek ik samen met Rik terug op mijn laatste herbeslissingsmarathon met Mark Widdowson.
Een van de dingen die me opnieuw opvielen, was hoeveel aandacht we besteedden aan de kwaliteiten die mensen in hun leven hadden ontwikkeld.
Niet alleen aan wat hen vandaag belemmert.
Want achter een gedrag waar iemand last van heeft, schuilt vaak een waardevolle vaardigheid.
Iemand die conflicten vermijdt, kan bijzonder goed luisteren.
Iemand die altijd voor anderen zorgt, heeft misschien een groot talent ontwikkeld om behoeften te herkennen.
En iemand die alles zelf wil oplossen, kan bijzonder zelfstandig en vindingrijk zijn.
Waarom zouden we die kwaliteiten willen afleren?
Tijdens een marathon onderzoeken we daarom niet alleen wat iemand anders wil doen.
We stellen ook vragen over wat iemand al geleerd heeft.
Hoe heeft deze manier van reageren je geholpen?
Wat kon je daardoor?
En wanneer is die oplossing vandaag nog altijd nuttig?
Dat laatste vind ik belangrijk.
Want oude oplossingen zijn niet noodzakelijk slechte oplossingen.
Ze worden vooral beperkend wanneer we denken dat we geen andere keuze hebben.
Een oude platenspeler
Ik moest denken aan een oude platenspeler.
Prachtige technologie. Met aandacht ontworpen en gemaakt om jarenlang muziek te laten klinken.
Misschien staat hij al generaties in dezelfde familie.
Je kiest een plaat. Je haalt ze voorzichtig uit de hoes. Je legt ze op de draaitafel en laat de naald zakken.
En dan klinkt de muziek.
Waarom zou je zoiets wegdoen?
Maar stel dat je onderweg muziek wilt luisteren.
Dan is diezelfde platenspeler plots niet zo handig.
Niet omdat er iets mis mee is.
Wel omdat de omstandigheden veranderd zijn.
Gelukkig beschikken we vandaag over andere mogelijkheden om muziek te beluisteren.
We hoeven de platenspeler niet weg te doen om die mogelijkheden te gebruiken.
En misschien willen we thuis nog altijd het liefst een plaat opleggen.
Met onze copingmechanismen is het niet anders.
Wat vroeger bijzonder goed werkte, kan vandaag nog altijd waardevol zijn.
Alleen hoeven we er niet in elke situatie op terug te vallen.
Wat als er iets bij kan?
Stel dat je als kind geleerd hebt om vooral voor anderen te zorgen.
Dat heeft je misschien veel gebracht. Je bent attent, betrokken en betrouwbaar geworden.
Maar vandaag merk je dat je het moeilijk vindt om zelf hulp te vragen.
Wat doe je dan?
Probeer je minder zorgzaam te worden?
Waarom zou je?
Je kunt ook leren om hulp te vragen wanneer je die nodig hebt.
Dan heb je er een mogelijkheid bij.
Of misschien heb je geleerd om conflicten uit de weg te gaan.
Daardoor kun je uitstekend bemiddelen, luisteren en rekening houden met verschillende standpunten.
Maar soms wil je ook gewoon zeggen dat je het ergens niet mee eens bent.
Dan hoef je je talent om conflicten te vermijden niet kwijt te raken.
Je kunt leren om ook een conflict aan te gaan.
En vervolgens zelf kiezen wat je in een bepaalde situatie wilt doen.
Dat is voor mij een belangrijk uitgangspunt van herbeslissen.
We hoeven onze oude oplossingen niet af te wijzen om nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen.
Van waardering naar keuzevrijheid
Tijdens een herbeslissingsmarathon blijft dit niet bij een mooie gedachte.
We onderzoeken samen hoe mensen hun oude oplossingen vandaag gebruiken.
We proberen te begrijpen waarom die oplossingen zo belangrijk voor hen zijn geworden.
En we creëren mogelijkheden om iets nieuws uit te proberen.
Dat vraagt soms moed.
Want wat vertrouwd is, voelt vaak veilig. Ook wanneer het ons beperkt.
Daarom beginnen we niet met het afkeuren van oude reacties.
We beginnen met erkenning.
Wat heb je knap opgelost!
Wat heb je daardoor geleerd!
En wat zou je vandaag nog meer willen kunnen?
Dan ontstaat er ruimte om te experimenteren.
Om iets te zeggen wat je vroeger niet durfde.
Om hulp te vragen terwijl je gewend bent alles zelf te doen.
Of om een keer voor jezelf te kiezen, zonder je betrokkenheid bij anderen te verliezen.
De oude oplossing blijft beschikbaar.
Maar ze is niet langer de enige.
Welke oplossing verdient een compliment?
Misschien ben je iemand die altijd sterk is geweest.
Misschien ben je bijzonder goed geworden in aanpassen, doorzetten, zorgen of zelfstandig zijn.
Neem eens de tijd om te bedenken hoe je die kwaliteiten hebt ontwikkeld.
Wat hebben ze je gebracht?
Wanneer zijn ze vandaag nog altijd nuttig?
En in welke situaties zou je graag iets anders kunnen kiezen?
Je hoeft niet minder van jezelf te worden.
Je kunt meer mogelijkheden ontwikkelen.
Zoals je naast die oude platenspeler ook andere manieren hebt om muziek te beluisteren.
En wanneer je zin hebt om weer een plaat op te leggen?
Dan doe je dat toch gewoon.
Welke oude oplossing van jou verdient eigenlijk een compliment? En wat zou je er vandaag aan willen toevoegen?
Mil Rosseau
Reflectie 2 van 7 — naar aanleiding van mijn laatste herbeslissingsmarathon met Mark Widdowson en hoofdstuk 2 van Herbeslissen.